Ana Sayfa / Metodoloji
Değerlendirme Çerçevesi
CEGAI
Ekonomik Etki ve Yayılma Değerlendirme Çerçevesi
Savunma ve ileri teknoloji yatırımlarının ekonomideki yayılım etkilerini kanal kanal izleyen, geliştirmekte olduğumuz bir değerlendirme çerçevesi.
CEGAI geliştirilmekte olan bir çerçevedir.
Soru
Neyi ölçmüyoruz?
Bir savunma programının maliyeti kesin olarak bilinir. Teslim edilen platform sayısı da bilinir. Buna karşılık aynı programın; tedarikçi firmaların yetkinliğinde, mühendislik iş gücünün niteliğinde ve bambaşka sektörlerde ortaya çıkan ürünlerde yarattığı etki çoğunlukla ölçülmeden bırakılır.
Literatürde "yayılım" (spillover) olarak adlandırılan bu ikincil etkiler, kamu kaynağı tahsis eden kurumlar açısından asıl belirleyici olandır. Çünkü bir yatırımın ekonomik meşruiyeti, doğrudan çıktısından çok geride bıraktığı kapasiteyle ilgilidir.
CEGAI, bu ikincil etkileri tahmine değil tanımlı kanallara ve literatürden doğrulanmış parametrelere dayandırarak değerlendirmeyi amaçlar.
Yayılım Kanalları
Etki hangi kanaldan yayılır?
CEGAI, bir yatırımın ekonomik etkisini tek bir çarpana indirgemez. Etkiyi birbirinden ayrı beş kanalda izler; her kanalın kendi göstergesi, kendi veri kaynağı ve kendi belirsizlik aralığı vardır.
- 01
Tedarik Zinciri
Programın tedarikçisi olan firmaların Ar-Ge çabası, yenilik kapasitesi ve verimliliği üzerindeki etki. Bu kanal, yüksek teknoloji içeren alımlarda belirgin biçimde güçlenir.
Castelnovo, P., Florio, M., Forte, S., Rossi, L., Sirtori, E. (2018). The economic impact of technological procurement for large-scale research infrastructures: Evidence from the Large Hadron Collider at CERN. Research Policy, 47(9), 1853–1867.https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S004873331830163XBu bulgu üçüncü taraf akademik literatüre aittir; Çeliron çalışması değildir. - 02
Bilgi ve Teknoloji Transferi
Program kapsamında üretilen teknolojinin, firma düzeyinde ticari çıktıya ve ilave özel Ar-Ge harcamasına dönüşmesi.
Hertzfeld, H. R. (2002). Measuring the Economic Returns from Successful NASA Life Sciences Technology Transfers. The Journal of Technology Transfer, 27(4), 311–320.doi:10.1023/A:1020207506064Bu bulgu üçüncü taraf akademik literatüre aittir; Çeliron çalışması değildir. - 03
Beşerî Sermaye
Nitelikli mühendislik iş gücünün bölgede birikmesi ve zaman içinde başka sektörlere hareket etmesi yoluyla oluşan etki.
Robbiano, S. (2022). The innovative impact of public research institutes: Evidence from Italy. Research Policy, 51(10).doi:10.1016/j.respol.2022.104567Bu bulgu üçüncü taraf akademik literatüre aittir; Çeliron çalışması değildir. - 04
Ar-Ge Tamamlayıcılığı
Kamu Ar-Ge harcamasının özel sektör Ar-Ge'sini ikame etmek yerine çekmesi; literatürde "crowding-in" olarak adlandırılan etki.
Moretti, E., Steinwender, C., Van Reenen, J. (2025). The Intellectual Spoils of War? Defense R&D, Productivity, and International Spillovers. The Review of Economics and Statistics, 107(1), 14–27.https://direct.mit.edu/rest/article/107/1/14/114751/Bu bulgu üçüncü taraf akademik literatüre aittir; Çeliron çalışması değildir. - 05
Kümelenme ve Girişimcilik
Programın tetiklediği teknoloji kümelerinin ve yeni girişimlerin, program bittikten sonra da varlığını sürdürmesi.
Gross, D. P., Sampat, B. N. (2023). America, Jump-Started: World War II R&D and the Takeoff of the US Innovation System. American Economic Review, 113(12), 3323–3356.doi:10.1257/aer.20221365Bu bulgu üçüncü taraf akademik literatüre aittir; Çeliron çalışması değildir.
Süreç
Bir değerlendirme nasıl kurulur?
- 01
Kapsam ve Sınır Tanımı
Hangi program, hangi zaman aralığı ve hangi coğrafi sınır içinde değerlendirilecek? Neyin dışarıda bırakıldığı da açıkça yazılır.
- 02
Kanal Haritalama
Beş yayılım kanalından hangilerinin bu programda anlamlı olduğu belirlenir; anlamsız kanallar gerekçesiyle birlikte elenir.
- 03
Gösterge ve Veri Seti
Her aktif kanal için ölçülebilir gösterge ve veri kaynağı tanımlanır. Veri bulunamayan göstergeler raporda boşluk olarak işaretlenir.
- 04
Modelleme ve Duyarlılık Analizi
Literatürden alınan parametreler bağlamsal düzeltmeyle uygulanır; sonuç tek bir sayı değil, aralık ve senaryo olarak üretilir.
- 05
Karar Destek Raporlaması
Bulgular, varsayımlar ve belirsizlikler bir arada raporlanır. Rapor, teknik olmayan bir karar vericinin de değerlendirebileceği biçimde yazılır.
Sınırlar
CEGAI ne değildir?
Bir tahmin motoru değildir.
Girdi kalitesi düşükse çıktı da güvenilmez olur; model bu boşluğu kapatmaz.
Tek bir çarpan üretmez.
Etki, kanal kanal ve aralık olarak raporlanır; tek bir kesin sayı sunulmaz.
Literatürün yerine geçmez.
Kullanılan parametreler üçüncü taraf çalışmalardan alınır ve kaynağıyla gösterilir.
Tamamlanmış bir ürün değildir.
CEGAI hâlen geliştirilmekte olan bir çerçevedir ve uygulandıkça revize edilir.
Kanıt Tabanı
Çerçevenin dayandığı doğrulanmış literatür
CEGAI'nin kullandığı her parametre, hakemli ya da kurumsal olarak yayımlanmış üçüncü taraf çalışmalardan gelir. Bu çalışmaların tamamını kaynak künyeleri ve DOI numaralarıyla birlikte yayımlıyoruz.
Literatür ve Kanıt Tabanı